Risico analyse van assets als gevolg van lage rente en het beleid van centrale banken.

Centrale banken hebben de afgelopen jaren een beleid gevoerd van renteverlaging en verruiming van de liquiditeit. Daar zijn ze mee begonnen na de financiële crisis van 2008 en is versterkt in 2012 toen banken opnieuw of verder in de problemen geraakten. Nadat dit directe gevaar was geweken bleven centrale banken dit beleid voeren in een poging om niet alleen de problemen van dat moment op te lossen, maar tevens om de economische groei en inflatie omhoog te krijgen. Economische groei en inflatie zijn immers belangrijk om werkloosheid te verlagen en overheidstekort en schulden, zowel nominaal als relatief te verlagen.

Ontwikkeling leeftijd Europese bevolking 2007 – 2050 Bron: Insitute National de Statistique France
ECB te Frankfurt : Bron ECB / Wikipedia

In de eerste doelstelling, het redden van banken, zijn de centrale banken geslaagd. Althans vooralsnog. In de tweede doelstelling zijn ze niet geslaagd, sterker nog, hebben ze gefaald. Economische groei blijft laag, zeker in Europa, maar ook voor de groei van de wereldeconomie worden ramingen door instellingen als de OESO en WTO voortdurend naar beneden bijgesteld.

Ontwikkeling wereldeconomie: Bron Rabobank

Nu is het niet helemaal fair om alle schuld in de schoenen te schuiven van centrale banken. Ze hebben het proces van dalende rentes niet veroorzaakt, ze hebben het alleen maar versneld. Ook voor 2008 daalden de rentes al en werd er gesproken over deflatie. Een van de belangrijkste redenen dat er van die bizarre samengestelde producten op de markt kwamen was de lage rente op spaargeld en traditionele obligaties.

De dalende rentes hebben een oorzaak.: demografie is er een belangrijke van.

In bijna de hele wereld en zeker in het Westen, is sprake van vergrijzing. Een realiteit die iedereen herkent, is dat een oudere bevolking simpelweg minder uitgeeft. Als je 60 bent heb je al een huis, inrichting, een auto en zul je die hoogstens vervangen, meestal voor een kleiner huis en een kleinere auto. Bovendien geef je het geld voorzichtiger uit omdat je rekening moet houden met meer ziektekosten, kosten van zorg en een lager en/of later pensioen.

Minder vraag naar producten betekent ook minder productie en dus minder investeringen door het bedrijfsleven. En dus een geringere vraag naar investeringskapitaal. Rente is de prijs van geld, dus daar waar meer aanbod en minder vraag is, daalt de prijs. Een simpel economisch principe.

Ontwikkeling leeftijd Europese bevolking 2007 – 2050 Bron: Insitute National de Statistique France
Ontwikkeling leeftijd Europese bevolking 2007 – 2050
Bron: Insitute National de Statistique France

Daar komt nog een aspect bij. De grote bedrijven en de bedrijfstakken van de sterke groei zijn automatisering, software en alles wat hiermee te maken heeft. Denk o.a. aan de Apples, Googles; Microsofts, Facebooks en Alibabas van deze wereld. Ondernemingen die veel minder kapitaal nodig hebben voor hun groei en bovendien een veel kortere terugverdientijd hebben.

De traditionele grote industrieën zoals de olie en staalbedrijven zijn, hoewel ze nog decennia belangrijk blijven, op hun retour. Wat bijvoorbeeld te denken van een ontwikkeling zoals 3D printen, wat een enorme impact zal hebben op traditionele productie en transportbedrijven.

Hetzelfde geldt, maar dan nog sterker, voor banken. Niet alleen nemen hun traditionele inkomstenbronnen zoals provisie en rentemarge door de hiervoor beschreven ontwikkelingen al af, maar door de technologie worden ze links en rechts ingehaald. Banken waren traditioneel grote vragers op de kapitaalmarkt.

Hoe dan ook, de centrale banken hebben met hun beleid ervoor gezorgd dat in relatief korte tijd het kapitaalsoverschot in de wereld sterk toegenomen is. Bovendien hebben ze ervoor gezorgd dat het onmogelijk is geworden om op dat kapitaal met niet al te veel risico een redelijk rendement te behalen.

Ontwikkeling van het balanstotaal van de Centrale banken. Bron Bloomberg

In de meeste landen en zeker in Nederland is het nauwelijks nog mogelijk om met een relatief beperkt risico een rendement te behalen dat de inkomstenbelasting en inflatie bijhoudt. Ook institutionele beleggers hebben hier, zij het op een wat andere manier, last van.

Menselijk handelen is tot op zekere hoogte redelijk voorspelbaar, dus het is niet vreemd dat deze lage rente met name traditionele liquiditeiten en obligatiebeleggers naar andere, vaak meer risicovolle beleggingen heeft geduwd. Eerst in staats en bedrijfsobligaties van goede landen en debiteuren, vervolgens naar staatsobligaties van zwakkere landen en junkobligaties, daarna high yield en emerging markets obligaties en uiteindelijk ook commodities, aandelen en wie weet wat nog meer.

Het allerergste wat er kon gebeuren, is daarbij ook gebeurd.

Normaal gesproken straffen financiële markten beleggers die te veel risico nemen van tijd tot tijd keihard af. Omdat de centrale banken de afgelopen jaren hun verruimende beleid zijn blijven volhouden en vaak zelfs nog uitgebreid hebben, heeft dat afstraffen al heel lang niet meer plaatsgevonden.

Veel beleggers die opgeschoven zijn naar meer risico, zijn daar helemaal niet voor afgestraft. In tegendeel, ze zijn daarvoor beloond, met als gevolg dat er nog meer geld te risicovol belegd is; een soort self forfilling prophecy is ontstaan. Omdat het geleidelijk is gegaan herkennen we het niet als hype, maar het heeft zeker elementen daarvan.

Het resultaat is dat nu alle assetcategorieën van liquiditeiten tot aandelen en alles ertussen, erg duur zijn en bovendien in het bezit van beleggers die nog nooit een zware correctie hebben meegemaakt, of de laatste correctie al weer vergeten zijn. Voor veel van hun adviseurs kan hetzelfde gezegd worden.

Wat gaat er gebeuren is voorspelbaar, er zit lucht tussen reële waarderingen, wat die ook moge zijn en de huidige waarderingen en die lucht zal er een keer uitlopen. Dat gaat doorgaans heel snel en met veel geweld en slachtoffers. Het enige wat niet voorspelbaar is het moment waarop dit zal gebeuren. Dat kan bijvoorbeeld zijn wanneer men zich gaat realiseren dat centrale banken niet zullen blijven `stimuleren`. Het kan ook zijn dat een andere katalysator de vonk in het kruitvat zal steken. Dat kan een financiële katalysator zijn zoals een onverwachte actie van een centrale bank, of een land wat toch (weer) in de problemen komt: Hoe is het eigenlijk met Griekenland, of een bank die het loodje legt?: Ik noem een willekeurige naam Deutsche Bank. Maar ook een geopolitieke oorzaak is mogelijk zoals Trump meets North Korea. Of, om het helemaal een perfecte storm te maken, een combinatie van enkele van deze factoren.

De prangende vraag is natuurlijk wat te doen. Er zit immers risico in alle asset categorieën en de correctie kan voor hetzelfde geld nog best een tijd op zich laten wachten. Vroeger zou je nog kunnen denken aan sparen of deposito, maar vandaag de dag is dat geen goede schuilplaats meer. Banken zijn zwakke broeders in het spel en dat wordt heel erg duidelijk onderstreept als we kijken naar de waardering van banken op de beurzen met als voorbeeld Deutsche Bank: hoogste koers in 2007 was €101,= en nu niet meer dan een tientje. En reken niet op de overheid zoals mevrouw Merkel onlangs ook nog duidelijk maakte. (de proef op de som hier zal overigens binnenkort blijken).

Koersverloop van het aandeel Deutsche Bank

Wat ons betreft is er niet een assetcategorie die de haarlemmerolie is, maar zijn er binnen iedere categorie wel beleggingen te vinden die een relatief goed heenkomen bieden. Het allerbelangrijkste is echter dat u nog eens heel goed uw gedachten laat gaan over de risico’s die u eigenlijk kunt en wilt lopen. Bij VEC kunnen we u daar goed bij helpen. We hebben al meerdere crashes en bearmarkets met onze cliënten beleefd en doorstaan. Die ervaring willen we graag met u delen zodat u goed voorbereid bent op welke verrassing de toekomst ook mag brengen.

 

Albert van der Luyt
Ludo Franse
085-744 00 56

Disclaimer:
Deze informatie is eigendom van Nv De Vereenigde Effecten Compagnie. Het mag niet zonder onze toestemming worden verspreid. De doelstelling van dit document is informatie verstrekken die aanzet tot nadenken. We zijn zorgvuldig geweest in het verzamelen en rubriceren van de informatie, maar kunnen desondanks niet aansprakelijk worden gehouden voor eventuele fouten of onjuistheden. Het kan en mag zeker niet worden gebruikt voor het maken van beleggingsbeslissingen. Daarvoor is het noodzakelijk dat u zich nader informeert en/of laat bijstaan door een beleggingsadviseur of – beheerder.